EFW 2026: საქართველო 26-ე ადგილზეა – 2004–2012 წლების სწრაფი წინსვლის შემდეგ გრძელვადიანი პროგრესი მკვეთრად შენელდა

ახალი ეკონომიკური სკოლა – საქართველო | პრესრელიზი | თბილისი, 6 ოქტომბერი, 2026

მთავარი შედეგი

Fraser Institute-ის Economic Freedom of the World 2026 Annual Report-ის მიხედვით, საქართველო 2024 წლის მონაცემებით 7.76 ქულას იღებს და 165 იურისდიქციას შორის 26-ე ადგილზეა. ქვეყანა კვლავ პირველ კვარტილშია, თუმცა ბოლო ათწლეულის დინამიკა აჩვენებს, რომ ეკონომიკური თავისუფლების გაფართოების ტემპი მნიშვნელოვნად შენელდა და კონკურენტმა ქვეყნებმა საქართველოსთან სხვაობა შეამცირეს ან გადაასწრეს.

საქართველოს მონაწილეობა კვლევაში

საქართველოს Economic Freedom of the World-ის საერთაშორისო ქსელში ჩართვა ახალი ეკონომიკური სკოლა – საქართველოს საქმიანობის შედეგია. თანამშრომლობა 2004 წელს დაიწყო; Fraser Institute-ის 2004 წლის გამოცემაში New Economic School – Georgia უკვე საქართველოს პარტნიორ ორგანიზაციადაა წარმოდგენილი. მას შემდეგ NESG მონაწილეობს კვლევის საერთაშორისო ქსელში და საქართველოში ავრცელებს მის შედეგებს.

1. რა არის Economic Freedom of the World

Economic Freedom of the World (EFW) აფასებს, რამდენად აძლევს ქვეყნის ინსტიტუტები და პოლიტიკა ადამიანებს ეკონომიკური არჩევანის, ნებაყოფლობითი გაცვლის, ბაზარზე შესვლისა და კონკურენციის, საკუთრების ფლობისა და გამოყენების შესაძლებლობას. 2026 წლის ინდექსი მოიცავს 46 კომპონენტსა და ქვეკომპონენტს, რომლებიც ხუთ სფეროშია გაერთიანებული: მთავრობის ზომა; სამართლებრივი სისტემა და საკუთრების უფლებები; მყარი ფული; საერთაშორისო ვაჭრობის თავისუფლება; რეგულირება. თითოეული მაჩვენებელი 0-დან 10-მდე სკალაზე ფასდება.

2. საიდან იღებს კვლევა მონაცემებს და როგორ იცვლება მეთოდოლოგია

EFW ეფუძნება საერთაშორისო, ქვეყნებს შორის შედარებად მონაცემებს. ძირითადი წყაროებია International Monetary Fund (IMF), World Bank, Economist Intelligence Unit (EIU), World Economic Forum-ის ისტორიული მონაცემები და სხვა საერთაშორისო ბაზები. 2026 წლის გამოცემა იყენებს 74 ცალკეულ underlying data source-ს; ზოგ ინდიკატორში რამდენიმე წყარო ერთდროულად გამოიყენება.

მეთოდოლოგია პერიოდულად ვითარდება: ზოგი წყარო წყდება, ახალი წყარო ემატება, ისტორიული მონაცემები სწორდება და კომპონენტების შემადგენლობა იცვლება. Fraser Institute გრძელვადიანი შედარებებისთვის რეკომენდაციას უწევს უახლესი გამოცემის EFW Panel Dataset-ს. Panel Dataset არის chain-linked სერია: უახლესი წელი ბაზად არის აღებული, ხოლო წარსულის ცვლილებები ითვლება მხოლოდ იმ კომპონენტებით, რომლებიც ერთმანეთის მომდევნო წლებში ერთდროულად არსებობს. შედეგად, წინა წლების შეფასებები ყოველ ახალ გამოცემაში შეიძლება ხელახლა გადაითვალოს.

3. რა შეიცვალა 2026 წლის გამოცემაში წინა ანგარიშთან შედარებით

• უახლესი სრული მონაცემების წელი 2023-დან 2024-მდე გადავიდა;

• ინდექსში კომპონენტებისა და ქვეკომპონენტების რაოდენობა 45-დან 46-მდე გაიზარდა;

• კვლევა კვლავ მოიცავს 165 იურისდიქციას;

• პირველად გამოქვეყნდა აშშ-ის ეკონომიკური თავისუფლების 2025 წლის წინასწარი, თითქმის მიმდინარე შეფასება;

• კვლევა აგრძელებს მონაცემთა წყაროების განახლებას World Bank-ის Doing Business-ისა და World Economic Forum-ის Global Competitiveness Report-ის შეწყვეტის შემდეგ; ალტერნატიულ წყაროებს შორის გამოიყენება Economist Intelligence Unit-ის მონაცემები.

4. მსოფლიო შედეგები

2024 წელს ყველაზე მაღალი EFW ქულები აქვთ ჰონგ-კონგს (8.53), შვეიცარიას (8.45), სინგაპურს (8.43), ახალ ზელანდიას (8.38) და აშშ-ს (8.21). რეიტინგის ბოლოში არიან ირანი, მიანმარი, ლიბია, სუდანი, ზიმბაბვე და ვენესუელა. მსოფლიო ქვეყნების მარტივი საშუალო 6.62 ქულაა, მოსახლეობით შეწონილი საშუალო კი 6.42. გლობალური ეკონომიკური თავისუფლება 2023–2024 წლებში აღდგენის მიმართულებით დაიძრა, თუმცა 2024 წელს კვლავ 2019 წლის პანდემიამდელ დონეზე დაბლა რჩება.

5. რატომ არიან ლიდერი ქვეყნები უფრო თავისუფალი ეკონომიკური თვალსაზრისით

ლიდერი ქვეყნების საერთო უპირატესობა განსაკუთრებით ჩანს საკუთრების დაცვაში, სამართლებრივი სისტემის ხარისხსა და რეგულირების გარემოში. 2024 წლის ტოპ-10 ქვეყნების საშუალო მაჩვენებელი სამართლებრივი სისტემისა და საკუთრების უფლებების სფეროში 8.33-ია, საქართველოსი – 6.08. სხვაობა 2.25 ქულაა; ლიდერი ჯგუფის მაჩვენებელი საქართველოსაზე დაახლოებით 37%-ით მაღალია. რეგულირების სფეროში ტოპ-10-ის საშუალო 7.98-ია, საქართველოსი – 7.51. მთავრობის ზომის სფეროში საქართველოს 7.30 ქულა ტოპ-10-ის 6.48 საშუალოზე მაღალია, ხოლო მყარი ფულისა და საერთაშორისო ვაჭრობის თავისუფლების მაჩვენებლები ლიდერებთან ახლოსაა.

6. საქართველოს 2024 წლის შედეგები

მთავრობის ზომა – 7.30 ქულა, 49-ე ადგილი.

სამართლებრივი სისტემა და საკუთრების უფლებები – 6.08 ქულა, 51-ე ადგილი.

მყარი ფული – 9.08 ქულა, 48-ე ადგილი.

საერთაშორისო ვაჭრობის თავისუფლება – 8.82 ქულა, 22-ე ადგილი.

რეგულირება – 7.51 ქულა, 19-ე ადგილი.

საქართველოს ძლიერი შედეგებია რეგულირება – მე-19 ადგილი და საერთაშორისო ვაჭრობის თავისუფლება – 22-ე ადგილი. ყველაზე დაბალი ადგილი აქვს სამართლებრივი სისტემისა და საკუთრების უფლებების მიმართულებით – 51-ე. სწორედ ეს სფერო ქმნის ყველაზე დიდ სხვაობას საქართველოსა და ეკონომიკური თავისუფლების მსოფლიო ლიდერებს შორის.

7. მთავარი გრძელვადიანი სურათი – 2004–2012 წინსვლა და შემდგომი მკვეთრი შენელება

2004 წელს საქართველოს ოფიციალური ქულა იყო 7.04 და ადგილი – 54.

2012 წელს ქულა იყო 7.69 და ადგილი – 26.

2024 წელს ქულაა 7.76 და ადგილი – 26.

2004–2012 წლებში საქართველოს ოფიციალური ქულა 7.04-დან 7.69-მდე გაიზარდა – +9.23%. ამავე პერიოდში ქვეყანა 54-ე ადგილიდან 26-ე ადგილზე გადავიდა და 28 პოზიციით დაწინაურდა.

2012–2024 წლებში ოფიციალური ქულა 7.69-დან 7.76-მდე გაიზარდა – მხოლოდ +0.91% – ხოლო რეიტინგში ადგილი კვლავ 26-ე დარჩა. ეს განსხვავება აჩვენებს, რომ საქართველოს დღევანდელი მაღალი პოზიციის მნიშვნელოვანი ნაწილი 2004–2012 წლებში მიღწეული სწრაფი წინსვლის მემკვიდრეობაა, ხოლო შემდგომ პერიოდში ეკონომიკური თავისუფლების გაფართოება მკვეთრად შენელდა.

8. საქართველოს დინამიკა 2012–2024 – Panel Dataset

გრძელვადიანი შედარებისთვის EFW Panel Dataset აჩვენებს, რომ საქართველოს შედარებადი ქულა 2012 წლის 7.60-დან 2024 წლის 7.77-მდე გაიზარდა – +2.24%. ზრდა ძირითადად პერიოდის დასაწყისში მოხდა. 2018 წელს ქულა 7.85-ს აღწევდა; 2018–2024 წლებში ის 7.77-მდე შემცირდა – −1.02%. 2015 წლის 7.81-დან 2024 წლის 7.77-მდე ცვლილებაა −0.51%. 2023–2024 წლებში ოფიციალური ქულა 7.78-დან 7.76-მდე შემცირდა – −0.26%, ხოლო ადგილი 21-ედან 26-მდე გაუარესდა, ანუ საქართველომ ერთ წელიწადში 5 პოზიცია დაკარგა.

9. სხვა ქვეყნების წინსვლა და საქართველოს შედარებითი პოზიციის დაკარგვა

2012 წელს საქართველოს ქვემოთ მყოფი რამდენიმე ქვეყანა 2024 წლისთვის მასზე წინ გადავიდა. ისლანდია 53-ე ადგილიდან მე-13 ადგილზე გადავიდა და Panel ქულა 7.16-დან 7.96-მდე გაზარდა – +11.17%. ლიტვა 33-ე ადგილიდან 22-ე ადგილზე გადავიდა; ქულა 7.55-დან 7.83-მდე გაიზარდა – +3.71%. კვიპროსი 31-ე ადგილიდან 24-ე ადგილზე გადავიდა; ქულა 7.57-დან 7.79-მდე – +2.91%. ესპანეთი 28-ე ადგილიდან 24-ე ადგილზე გადავიდა; ქულა 7.63-დან 7.79-მდე – +2.10%. საქართველოს 2012–2024 ცვლილება +2.24% იყო. სხვა ქვეყნების უფრო სწრაფმა გაუმჯობესებამ საქართველოს შედარებითი უპირატესობა შეამცირა.

10. რეგიონული შედარება

2012–2024 წლებში Panel Dataset-ის მიხედვით საქართველოს ქულა გაიზარდა 2.24%-ით, სომხეთის – 2.59%-ით, აზერბაიჯანის – 7.46%-ით. ამავე პერიოდში რუსეთის მაჩვენებელი შემცირდა 10.42%-ით, თურქეთის – 19.80%-ით. საქართველოსა და სომხეთს შორის სხვაობა 0.26 ქულიდან 0.24 ქულამდე შემცირდა.

ოფიციალური ადგილებით სომხეთი 45-ე ადგილიდან 38-ე ადგილზე გადავიდა, აზერბაიჯანი – 133-ედან 113-ზე; რუსეთი 104-ედან 143-ზე ჩამოვიდა, თურქეთი – 66-ედან 142-ზე. საქართველო რეგიონულ ჯგუფში კვლავ პირველია, თუმცა სომხეთთან უპირატესობა შემცირდა და აზერბაიჯანის დაბალი საწყისი ბაზიდან გაუმჯობესების ტემპი უფრო მაღალი იყო.

11. რომელ სფეროებში უკავშირდება ქულის ზრდის შესაძლებლობა საქართველოს შედეგებს

EFW-ის მეთოდოლოგიის მიხედვით, საქართველოს საერთო ქულის გაუმჯობესებას ყველაზე მეტად უკავშირდება ის სფეროები, სადაც ქვეყანა საკუთარ ძლიერ კომპონენტებსა და ლიდერ ქვეყნებს ყველაზე მეტად ჩამორჩება. პირველ რიგში ეს არის სამართლებრივი სისტემა და საკუთრების უფლებები – სასამართლოს დამოუკიდებლობა და მიუკერძოებლობა, საკუთრების დაცვა, კონტრაქტების აღსრულება, სამართლებრივი მთლიანობა და საჯარო ადმინისტრირების მიუკერძოებლობა. რეგულირების სფეროში საერთო ადგილი მაღალია, თუმცა ცალკეულ ქვეკომპონენტებში, მათ შორის შრომის ბაზრის რეგულირებაში, გაუმჯობესების სივრცე რჩება. მთავრობის ზომის, მყარი ფულისა და საერთაშორისო ვაჭრობის მიმართულებებში შედეგების შენარჩუნება მნიშვნელოვანია, რადგან სწორედ ამ სფეროებში საქართველო მსოფლიო ლიდერებთან შედარებით ყველაზე ახლოსაა.

12. დასკვნა

EFW 2026-ის მონაცემები საქართველოს ეკონომიკური თავისუფლების ისტორიაში ორ მკაფიო ეტაპს აჩვენებს. 2004–2012 წლებში ქვეყანამ სწრაფი წინსვლა განიცადა: ოფიციალური ქულა 9.23%-ით გაიზარდა და რეიტინგში 28 ადგილი მოიგო. 2012–2024 წლებში ქულის ზრდა მხოლოდ 0.91% იყო და 2024 წელს საქართველო კვლავ იმავე – 26-ე ადგილზეა, სადაც 2012 წელს იყო. 2018 წლის პიკიდან Panel ქულა 1.02%-ით შემცირდა, ხოლო 2023–2024 წლებში საქართველომ ხუთი ადგილი დაკარგა. ამ პერიოდში რამდენიმე ქვეყანა, რომელიც 2012 წელს საქართველოს ჩამორჩებოდა, დღეს მასზე წინ არის. არსებული მაღალი პოზიცია მნიშვნელოვანწილად 2004–2012 წლებში განხორციელებული სწრაფი გაუმჯობესების შედეგს ეყრდნობა; შემდგომი წლების მონაცემები ეკონომიკური თავისუფლების გაფართოების მკვეთრ შენელებას აჩვენებს.

წყაროები

Fraser Institute – Economic Freedom of the World: 2026 Annual Report.

Fraser Institute – EFW 2026 For Researchers / EFW Panel Dataset.

Fraser Institute – Economic Freedom of the World: 2025 Annual Report (მეთოდოლოგიური შედარებისთვის).

Fraser Institute – Economic Freedom of the World 2004 (საქართველოს პარტნიორთა ქსელში NESG-ის მონაწილეობის დასადასტურებლად).

ახალი ეკონომიკური სკოლა – საქართველო

Economic Freedom of the World Network-ის პარტნიორი საქართველოში 2004 წლიდან